Các nghiên cứu khám nghiệm tử thi đã đảo ngược quan niệm truyền thống về đột tử do tim
Nghiên cứu khám nghiệm tử thi làm đảo ngược quan niệm lâu nay về Đột tử tim mạch (Sudden Cardiac Death - SCD)
Một nghiên cứu lớn tại San Francisco County (Mỹ) vừa công bố trên tạp chí JACC đã thách thức mạnh mẽ niềm tin truyền thống rằng nhồi máu cơ tim (MI) là nguyên nhân chính gây đột tử tim mạch.
Phát hiện chính:
Trong 583 trường hợp đột tử tim mạch được xác nhận bằng khám nghiệm tử thi (POST SCD study, theo dõi 12 năm từ 2011–2023), chỉ 41% có bằng chứng bệnh lý của nhồi máu cơ tim cấp hoặc cũ là nguyên nhân gây đột tử.
→ Nghĩa là hơn 60% các trường hợp SCD không liên quan đến nhồi máu cơ tim, trái ngược hoàn toàn với quan niệm cũ cho rằng khoảng 80% SCD do MI gây ra.
Trong số các trường hợp SCD do nhồi máu cơ tim, động mạch vành phải (Right Coronary Artery) là thủ phạm phổ biến nhất (43%), tiếp theo là động mạch xuống trước trái (LAD 36%). Điều này khác với thực tế lâm sàng vì những bệnh nhân tổn thương LAD thường sống sót đến viện để can thiệp, trong khi tổn thương động mạch vành phải có nguy cơ đột tử cao hơn.
Khoảng 10% trường hợp nhồi máu cơ tim gây SCD thuộc nhóm MINOCA (Myocardial Infarction with Non-Obstructive Coronary Arteries) – tức là nhồi máu nhưng động mạch vành không hẹp đáng kể.
Gánh nặng bệnh tim không được phát hiện:
Nghiên cứu thứ hai cho thấy gánh nặng rất lớn của bệnh tim ẩn giấu trong cộng đồng:
Trong số các trường hợp SCD do rối loạn nhịp (arrhythmic SCD), 2/3 (khoảng 68%) xảy ra ở những người không có yếu tố nguy cơ SCD nào được ghi nhận trước đó (không suy tim, không giảm EF ≤35%, không tiền sử nhồi máu…).
Tuy nhiên, khi khám nghiệm tử thi:
31% có nhồi máu cơ tim hoặc bệnh cơ tim giãn ẩn (occult MI hoặc occult dilated cardiomyopathy).
36% còn lại cũng có dấu hiệu bệnh lý tim mạch rõ ràng (tim to, tăng đường kính thất trái, gánh nặng xơ vữa động mạch vành cao hơn so với nhóm chứng).
→ Tổng cộng, hơn 2/3 những người đột tử do rối loạn nhịp thực chất có bệnh tim nghiêm trọng nhưng chưa được chẩn đoán.
Ý nghĩa lâm sàng quan trọng:
Các tác giả nhấn mạnh cần chuyển hướng chiến lược phòng ngừa đột tử tim mạch:
Không chỉ tập trung vào nhồi máu cơ tim và bệnh động mạch vành.
Cần cải thiện sàng lọc phát hiện sớm các bệnh tim khác: bệnh cơ tim giãn, bệnh tim không do thiếu máu cục bộ, và các trường hợp bệnh tim ẩn giấu trong cộng đồng.
Việc sử dụng ICD dự phòng chỉ hiệu quả ở nhóm đã biết nguy cơ cao; trong khi phần lớn đột tử lại xảy ra ở những người “khỏe mạnh” theo hồ sơ bệnh án trước đó.
Nghiên cứu POST SCD – một trong những nghiên cứu khám nghiệm tử thi SCD lớn và ít bị bias nhất hiện nay – cho thấy dù y học đã tiến bộ rất nhiều trong điều trị bệnh động mạch vành, tỷ lệ đột tử tim mạch vẫn chưa giảm đáng kể vì chúng ta đang nhắm đến sai mục tiêu chính.
Kết luận của nghiên cứu: Để giảm đột tử tim mạch, cần tập trung mạnh hơn vào việc phát hiện sớm và điều trị các bệnh tim tiềm ẩn, thay vì chỉ coi nhồi máu cơ tim là “thủ phạm số 1”.
Nguồn:
Salazar JW, Nakasuka K, Connolly AJ, et al. Sudden cardiac death and its relation to previously diagnosed or occult cardiac disease at autopsy. JACC. 2026;Epub ahead of print.
Nakasuka K, Kewcharoen J, Salazar JW, et al. Sudden cardiac death due to myocardial infarction with obstructive and nonobstructive coronary arteries. JACC. 2026;Epub ahead of print.
Dumas F, Cariou A. Epidemiology of sudden cardiac death: what autopsy teaches us. JACC. 2026;Epub ahead of print.
Ts Ngô Minh Hùng tổng hợp